Een Tiffany lamp heeft meestal een kap van honderden stukjes gekleurd glas. Vanaf 1898 kwamen zulke lampen uit de werkplaatsen van Louis Comfort Tiffany in New York. Echt is zo’n lamp alleen als hij uit die werkplaatsen komt, die vanaf 1902 Tiffany Studios heetten en begin jaren dertig sloten. Een origineel herken je vooral aan de bronzen voet, met daaronder de stempel TIFFANY STUDIOS NEW YORK en een nummer. Elke lamp die je nu nieuw koopt, hoe zorgvuldig ook gemaakt, is een lamp in Tiffany-stijl.
Louis Comfort Tiffany en de lampen van Tiffany Studios
Louis Comfort Tiffany werd in 1848 geboren als zoon van Charles Lewis Tiffany, de oprichter van Tiffany & Co. Hij koos niet voor de zaak van zijn vader. Hij begon als schilder en legde zich vanaf eind jaren zeventig van de negentiende eeuw toe op glas en interieurs, zo beschrijft het Metropolitan Museum of Art. In zijn glasovens mengde hij kleuren terwijl het glas nog vloeibaar was. Dat glas noemde hij Favrile, naar het Oud-Engelse woord fabrile: met de hand gemaakt.
In 1898 begon Tiffany met lampen. Zijn vakmensen werkten met vaste patronen, maar ze zochten voor elke kap de stukjes glas apart uit op kleur en dichtheid, waardoor geen twee kappen gelijk zijn. Volgens het Brooklyn Museum droeg het bedrijf van 1902 tot 1932 de naam Tiffany Studios.
Clara Driscoll ontwierp de bekendste kappen
Lang nam iedereen aan dat Tiffany zelf de lampen ontwierp. Begin jaren 2000 vonden de onderzoekers Martin Eidelberg, Nina Gray en Margaret K. Hofer brieven van Clara Driscoll (1861-1944) aan haar familie. Daaruit bleek dat zij een van de belangrijkste ontwerpers van de studio was. Volgens de National Gallery of Victoria tekende ze zo’n dertig lampen, waaronder de Wisteria, de Dragonfly en de Peony. Die gelden nu als topstukken van Tiffany.
Driscoll leidde ook het Women’s Glass Cutting Department, opgericht in 1892, waar tot vijftig vrouwen het glas uitzochten en sneden. Tiffany kwam er een paar keer per week langs om proefmodellen te bespreken. Het archief van de studio is na de sluiting vernietigd, dus haar brieven zijn het enige verslag uit de eerste hand van hoe de lampen ontstonden.
De koperfolietechniek van Tiffany Studios
Koperfolie is een dunne strook koper die de glaszetter om de rand van elk stukje glas wikkelt. Daarmee maakte de studio kappen van honderden tot duizenden kleine stukjes. Uit de brieven van Driscoll en de beschrijving van het Halim Museum volgt deze werkwijze:
- De werkplaats begon met een grote werktekening van het patroon, de cartoon.
- Op een houten mal stond per stukje glas waar het moest komen.
- De glassnijders kozen per stukje het glas uit, sneden het op maat en wikkelden de rand in koperfolie.
- De stukjes werden aan elkaar vastgemaakt, de kap werd van de mal gehaald en kreeg in de fabriek een laag koper.
Volgens het Halim Museum deed een vakkracht tot één week over het samenstellen van een kap. De Wisteria-tafellamp in de collectie van de National Gallery of Victoria telt zo’n 2.000 stukjes glas in lila, ultramarijn en rozig wit.
Origineel of lamp in Tiffany-stijl
De naam Tiffany lamp is in de loop van de tijd een stijlaanduiding geworden. Een nieuwe lamp met een kap van echt glas en koperfolie kan met de hand gemaakt zijn. Dat mag de verkoper ook zeggen. Een Tiffany is hij niet: Tiffany Studios stopte begin jaren dertig, dus nieuwe Tiffany lampen zijn altijd lampen in Tiffany-stijl.
Die verwarring maakt tweedehands kopen lastig. “Echt” in een advertentie kan slaan op het glas en niet op de maker. Let ook op de naam in de stempel. Tiffany & Co. is de juwelierszaak van Charles Lewis Tiffany. Volgens de deskundigen met wie CNBC sprak, is een voorwerp met die stempel geen lamp van Tiffany Studios.
Vraag daarom altijd om een foto van de onderkant van de voet, zoals je bij tweedehands design meubels om het label vraagt. Net als bij de klassiekers uit de designstijlen bepaalt de maker of het een origineel is.
Een echte Tiffany lamp herken je eerst aan de voet
Of een Tiffany lamp echt is, bewijst geen enkel kenmerk alleen. Het gaat om de combinatie. Klopt die, laat de lamp dan taxeren door een expert of een veilinghuis voor je hem verkoopt of verzekert. De eerste drie punten zitten in de voet:
- De voet is van brons. Tiffany Studios maakte bijna altijd bronzen voeten. Hout, plastic of zink wijst op een kopie.
- Onder de voet staat TIFFANY STUDIOS NEW YORK met een nummer, zoals 28619 op de lamp met klaprozen van Clara Driscoll in het Brooklyn Museum. Ook veel kappen dragen een stempel: die van deze lamp heeft nummer 1531.
- De voet is hol en verzwaard met een ring van grijs lood, die je ziet als je de bodemplaat optilt.
- Het brons heeft patina, kleine verkleuringen door ouderdom. Goede kopieën bootsen die na, dus dit punt telt alleen samen met de rest.
- De kap rammelt licht als je hem bovenaan vastpakt en zacht tegen het glas tikt, omdat de was tussen het glas is uitgedroogd. Een kap die muurvast zit, wijst eerder op een kopie.
- De fitting heeft meestal een draaiknop, soms een trekkettinkje. Een vervangen fitting kan de waarde verlagen.
- Koop je een lamp als origineel, vraag de verkoper dan om een garantie dat je je geld terugkrijgt als de lamp niet van Tiffany Studios blijkt te komen. Weigert hij dat, dan loop je het risico dat je veel betaalt voor een kopie.
