Scandinavisch design, japandi en mid-century modern

Scandinavisch design is een ontwerptraditie, mid-century modern een tijdvak en japandi een mengvorm van twee woonculturen. Dat verschil verklaart waarom de eerste twee klassiekers hebben met een ontwerper, een jaartal en een fabrikant, terwijl de derde die mist. Wat ze delen is weinig versiering en meubels die gemaakt zijn om te gebruiken. Daardoor zijn ze makkelijk door elkaar te halen.

De drie designstijlen in één overzicht

De Deense klassiekers uit 1949 en 1958 vallen midden in het tijdvak van mid-century modern. Een stoel van Wegner of Jacobsen is dus allebei tegelijk: Scandinavisch naar herkomst en mid-century naar bouwjaar.

Scandinavisch design begint bij licht hout en gebruiksgemak

Een Scandinavisch ontwerp herken je aan licht hout zoals berken, essen of eiken, aan slanke poten en aan een vorm die uit het gebruik volgt. Kleur blijft op de achtergrond: wit, grijs en beige, met wol en linnen voor de zachtheid. Drie ontwerpen laten zien hoe dat er in de praktijk uitziet:

• Stool 60 van Alvar Aalto uit 1933, een kruk van Fins berkenhout die Artek sindsdien zonder onderbreking maakt (bron: Artek).
• CH24 of Wishbone Chair van Hans J. Wegner, getekend in 1949 en sinds 1950 gemaakt door Carl Hansen & Søn. De stoel ontstaat in meer dan honderd stappen en de zitting van papierkoord is met de hand gevlochten (bron: Carl Hansen & Søn).
• Egg van Arne Jacobsen uit 1958, gemaakt door Fritz Hansen, een fauteuil die hij ontwierp voor de lobby en de receptie van het SAS Royal Hotel in Kopenhagen (bron: Fritz Hansen).

Aan de afwerking zie je de ambachtelijke kant van de stijl. Het frame van de CH24 krijgt volgens de fabrikant olie, zeep, lak of verf. Welke van die vier het is, bepaalt hoe je het meubel schoonmaakt en onderhoudt.

Japandi mengt Japanse soberheid met Scandinavische warmte

Japandi is geen ontwerpschool met eigen meesters. Het is een manier van inrichten die het minimalisme en de rust van Japanse interieurs combineert met de warmte en het gebruiksgemak van Scandinavisch design. De naam plakt Japan en Scandi aan elkaar.

Je herkent de stijl aan meubels die laag bij de grond staan, aan rechte lijnen en aan licht hout, bamboe en linnen. De basis is wit, crème en lichtgrijs. Zwart komt alleen terug als accent, bijvoorbeeld in een stalen tafelpoot.

Zo nieuw als het woord is de verwantschap niet. Designmuseum Danmark verzamelt sinds zijn oprichting Japanse kunst als inspiratiebron voor Deense vormgevers. Volgens het museum gaf Japan het Deense ambacht rond 1900 een zichtbare impuls (bron: Designmuseum Danmark). Het museum wijst erop dat hout in Japan van oudsher het materiaal is voor huizen en meubels. Om datzelfde materiaal draait het Deense meubel.

Het weglaten deelt japandi met een minimalistisch interieur. Het verschil zit in de warmte, want wat overblijft is van hout, wol of handgemaakt keramiek. Omdat het een inrichtingsstijl is, bestaat er geen lijst met japandi-klassiekers: een designmeubel in zo’n interieur is altijd geleend, van een Scandinavische of van een Japanse ontwerper.

Mid-century modern draait om gevormde schalen en nieuwe materialen

Mid-century modern is de verzamelnaam voor meubels en interieurs uit de decennia rond 1950. Ontwerpers wilden toen meubels uit één gevormd stuk maken en kregen daar nieuwe materialen voor: na staal en multiplex kwamen glasvezel en kunststof (bron: Victoria and Albert Museum).

De stijl heeft een Scandinavische wortel. Het gebogen berkenhout van Alvar Aalto had volgens hetzelfde museum grote invloed op de Amerikanen Charles en Ray Eames en op de in Finland geboren Eero Saarinen.

Charles en Ray Eames maakten met hun Lounge Chair and Ottoman een eigentijdse versie van de negentiende-eeuwse clubfauteuil. Herman Miller bracht de stoel in 1956 uit en maakt hem sindsdien zonder onderbreking (bron: Herman Miller). Voor Europa en het Midden-Oosten maakt Vitra de meubels van Eames (bron: Eames Office). In 1957 volgde bij Knoll de Tulip-stoel van Saarinen, een kuip op één voet en de uitkomst van vijf jaar zoeken naar een rustiger beeld onder tafels en stoelen (bron: Knoll).

Een origineel herken je aan de fabrikant

Bij een klassieker horen een ontwerper en een fabrikant. Dat onderscheidt design meubels van massaproductie. Bij elke klassieker op deze pagina hoort een vaste fabrikant en daar zit je houvast. Bij de Eames Lounge Chair zijn dat er twee: Herman Miller en, voor Europa en het Midden-Oosten, Vitra. Bekende ontwerpen zijn veel nagemaakt en op een foto zie je het verschil vaak niet. Controleer daarom drie dingen voordat je een meubel als origineel beschouwt:

• De fabrikant: klopt de naam met het bedrijf dat bij het ontwerp hoort?
• Het materiaal: komt het overeen met wat de fabrikant opgeeft, zoals massief berken bij de poten van de Stool 60 of papierkoord bij de CH24?
• De herkomst: is er een aankoopbewijs waarop de fabrikant staat?

Noemt een aanbieder alleen de ontwerper of de modelnaam en zwijgt hij over de fabrikant, vraag dan door voordat je iets koopt.

Stijlen mengen zonder dat het rommelig oogt

Omdat de drie stijlen eenvoud en gebruiksgemak delen, staan ze zonder moeite samen in één kamer: een Deense eetkamerstoel aan een sobere eettafel van licht hout of een fauteuil van Eames op een wollen kleed. Welke van de drie de boventoon voert, hangt af van jouw interieurstijl en van wat er al in huis staat. Meer contrast vraagt meer keuzes. Een industrieel interieur werkt met staal, beton en donkere tinten. Dat botst sneller met het lichte hout van Scandinavisch design dan japandi en mid-century modern dat doen.