Design meubels zijn meubels van een ontwerper met naam, gemaakt door een fabrikant die de rechten op dat ontwerp heeft. Ze onderscheiden zich door vorm, constructie of materiaal. Of een meubel duur, modern of opvallend is, zegt daarbij weinig. De Barcelona-stoel die Ludwig Mies van der Rohe in 1929 tekende, is design omdat Knoll hem maakt met de productierechten van Mies zelf. Een stoel die er hetzelfde uitziet maar die rechten mist, is een kopie. Bij het materiaal speelt vaak mee of een meubel van massief hout is of van fineer, een dunne laag echt hout.

Wanneer is een meubel design?
Een officiële definitie bestaat niet, maar bij elke klassieker kom je dezelfde vier kenmerken tegen. Daarmee beoordeel je een stuk zelf, in een showroom net zo goed als in een advertentie. Ook bij lampen beoordeel je zo of een stuk echt is, lees maar hoe je een echte Tiffany lamp herkent.
- Er staat een ontwerper bij naam achter, niet alleen een merk of een collectie.
- Een vaste fabrikant of licentiehouder maakt het met toestemming van de ontwerper of diens erven.
- Het ontwerp deed iets nieuws met vorm, constructie of materiaal.
- Het wordt al jaren in dezelfde vorm gemaakt en verkocht.
Dat laatste kenmerk zie je goed bij de Eames Lounge Chair. Herman Miller bracht hem in 1956 op de markt en maakt hem sindsdien, met kleine aanpassingen aan materialen en beslag; in Europa loopt er sinds 1957 een productie onder licentie. De naam Eames-stoel staat overigens niet voor één model maar voor een reeks stoelen van Charles en Ray Eames, met de Eames Lounge Chair als bekendste. Een meubel dat na één seizoen uit de collectie verdwijnt, kan mooi zijn, maar wordt geen klassieker. Een veel oudere klassieker is de Thonet stoel van gebogen beukenhout.

Vier klassiekers die laten zien wat design is
De vier kenmerken zie je het best aan stoelen die iedereen weleens gezien heeft. De gegevens over ontwerper, jaar en fabrikant in de tabel komen van de fabrikant zelf, het museum of de stichting die het werk van de ontwerper beheert.
|
Ontwerp |
Ontwerper |
Jaar |
Fabrikant |
Wat het vernieuwde |
|
Rood-blauwe leunstoel |
Gerrit Rietveld |
1918 (in primaire kleuren vanaf 1924) |
Cassina, sinds 1973 |
een stoel als constructie van latten en vlakken |
|
Barcelona-stoel |
Ludwig Mies van der Rohe |
1929 |
Knoll |
een gekruist frame met handgestikte kussens |
|
Eames Lounge Chair |
Charles en Ray Eames |
1956 |
Herman Miller; in Europa sinds 1957 onder licentie |
schalen van driedimensionaal gevormd multiplex, met leren kussens erin |
|
Tulip Chair |
Eero Saarinen |
1957 |
Knoll |
één poot in plaats van vier |
Rietveld ontwierp de rood-blauwe leunstoel in 1918 als meubelmaker in Utrecht, eerst ongeverfd en daarna in één kleur. In de primaire kleuren waaraan de stoel zijn naam dankt, verscheen hij pas in 1924, volgens de Rietveld Stichting. Cassina kocht in 1972 de exclusieve reproductierechten van Rietvelds erven en maakt de stoel sinds 1973. Het Centraal Museum rekent de stoel tot het werk dat De Stijl oppikte: elke lat en elk vlak blijft als los onderdeel zichtbaar.
Mies van der Rohe tekende de Barcelona-stoel voor het Duitse paviljoen op de wereldtentoonstelling van 1929 in Barcelona. Hij gaf later de productierechten aan Knoll. Volgens de productpagina van Knoll stempelt het bedrijf het frame nog altijd met zijn eigen logo en de handtekening van de ontwerper.
Saarinen wilde af van wat hij de “slum of legs” noemde, het woud van poten onder tafels en stoelen. Na vijf jaar ontwerpen presenteerde hij in 1957 bij Knoll de Pedestal Collection met de Tulip Chair. De schaal is van glasvezelversterkt kunststof en staat op één voet van gegoten aluminium.

Design en comfort sluiten elkaar niet uit
Een hardnekkig idee is dat design meubels mooi zijn om naar te kijken en slecht zitten. Voor sommige ontwerpen klopt dat, maar de Eames Lounge Chair bewijst het tegendeel. Hij was volgens Herman Miller bedoeld als een comfortabele stoel met de warme uitstraling van een goed ingespeelde honkbalhandschoen, een moderne versie van de Engelse clubfauteuil. Bij die stoel waren vorm en zitgemak één en hetzelfde ontwerpprobleem.
Hoe onderscheid je echte design meubels van namaak?
Omdat het ontwerp de waarde bepaalt, worden juist de bekendste design meubels het vaakst nagemaakt. Herman Miller plaatste in 1963 al advertenties die kopers waarschuwden voor imitaties. De Eames Lounge Chair groeide uit tot een van de meest nagemaakte meubels ooit. Een kopie lijkt op foto’s vaak sprekend op het origineel. De verschillen zitten in de details die een fabrikant met rechten wel heeft en een namaker niet:
- een merkteken, label of stempel van de fabrikant op een vaste plek, zoals het Knoll-logo met handtekening op het frame van de Barcelona-stoel;
- de juiste constructie, zoals de leren riemen waarmee Knoll de kussens van de Barcelona-stoel aan het frame bevestigt;
- papieren of een aankoopbewijs die naar de fabrikant, een licentiehouder of een erkende dealer te herleiden zijn.
Ontbreekt het merkteken en noemt de verkoper het model “in de stijl van” of “geïnspireerd op”, dan koop je een ander meubel dan het origineel. Bij tweedehands design meubels ontbreken de papieren vaak, dus daar controleer je het merkteken en de constructie zelf, vóór je betaalt.
Design meubels en de stijl waarin ze thuishoren
Elk ontwerp hoort bij de periode waarin het ontstond. De Tulip Chair en de Eames Lounge Chair zijn schoolvoorbeelden van mid-century modern, met hun gebogen schalen en nieuwe materialen uit de jaren vijftig. De rood-blauwe leunstoel hoort bij De Stijl, waarin rechte lijnen en primaire kleuren de vorm bepalen. Een Tulip Chair met witte schaal staat goed aan een ronde tafel op één voet, terwijl de leunstoel van Rietveld juist om rechte lijnen in de kamer vraagt. Andere designstijlen zijn onder meer Scandinavisch design en japandi.
Eerst de ontwerper, dan de vorm
De snelste toets bij elk meubel dat als design wordt aangeboden, is drie vragen stellen: wie heeft het ontworpen, wie maakt het en sinds wanneer. Kun je alle drie beantwoorden en klopt het merkteken, dan heb je een design meubel voor je. Sta je op het punt een groter stuk te kopen, dan helpt het artikel over het kiezen van een design bank je verder met maten en materialen.
