Fineer, in winkels ook fineerhout genoemd, is een dunne laag echt hout die op een drager van multiplex, MDF of spaanplaat is gelijmd. Massief hout is door en door hout, van het oppervlak tot de kern. Wat je bij een fineermeubel ziet en aanraakt, is dus wel degelijk eiken, noten of essen. Alleen is die laag dun: fineerproducent Decospan verwerkt fineer van 0,6 mm, 1 mm, 1,5 mm en 2 mm dik (bron: Cras). Op een drager van multiplex blijft fineer stabieler en laat het zich in een schaal persen. Massief hout kun je daarentegen vaker schuren en herstellen.
Snijwijze en voegwijze bepalen de tekening
Hoe een vel fineer eruitziet, hangt af van de manier waarop het van de stam is gesneden. Plaatmateriaalhandel Baars & Bloemhoff onderscheidt afrol, dosse en kwartier:
- Afrol: de stam draait om zijn as en het fineer komt eraf als een tapijt dat wordt afgerold.
- Dosse: het mes gaat dwars door het hart van de boom, wat een gevlamde tekening geeft.
- Kwartier, als normal cut of rift cut: bij de normal cut gaat het mes haaks op de jaarringen, wat een rechtdradige tekening met evenwijdige lijnen oplevert.
Bij afrol heeft de maker volgens Florin Fineerhandel weinig controle over de tekening. Na het snijden bepaalt de voegwijze het patroon op het hele paneel. Bij geboekt fineer leg je de vellen twee aan twee open als een boek, zodat het rechtervel het spiegelbeeld van het linker vormt. Bij mixmatch voegt de maker vellen van verschillende bomen en snijwijzen willekeurig samen, met als doel de uitstraling van massief hout. Een kast met een symmetrische vlam over twee deuren is dus het werk van iemand die de vellen bewust heeft gelegd.
Waarom een Eames-klassieker van gevormd multiplex is
Multiplex bestaat zelf uit fineer. Centrum Hout beschrijft het op houtinfo.nl als een plaat van een oneven aantal fineerlagen die kruislings, dus haaks op elkaar, zijn verlijmd, wat de plaat sterkte en stabiliteit geeft. Omdat elke laag dun is, kun je zo’n pakket onder hitte en druk in een vorm persen.
Met die techniek experimenteerden Charles en Ray Eames begin jaren veertig, eerst voor de Amerikaanse marine en na de oorlog voor stoelen met een gevormde zitting en rug. Dat waren de eerste modellen uit de reeks die nu als Eames-stoel bekendstaat.
De Lounge Chair laat zien hoe ver je die techniek kunt doortrekken. Herman Miller beschrijft voor zijn huidige productie schalen van zeven lagen fineer, in vier houtsoorten. Het bedrijf noemt gevormd multiplex de basis van het ontwerp. In Europa maakt Vitra de stoel.
Fineer en massief hout naast elkaar
Hout neemt vocht op en staat het weer af. Daarbij krimpt en zwelt het mee met de luchtvochtigheid in huis. Centrum Hout noemt als voorbeeld een woning die in de zomer 90 procent relatieve luchtvochtigheid haalt en in de winter, met de verwarming aan, 30 procent. Een massief blad beweegt daarin mee, terwijl een kruislings verlijmde drager van multiplex juist stabiel is.
|
Aspect |
Fineer |
Massief hout |
|
Opbouw |
Laag echt hout op multiplex, MDF of spaanplaat |
Hout door de hele dikte |
|
Dikte van het hout |
Bij Decospan 0,6 tot 2 millimeter |
De volle dikte van blad of plank |
|
Droge of vochtige lucht |
Op multiplex stabiel door de kruislingse lagen |
Krimpt en zwelt mee met de luchtvochtigheid |
|
Vormen |
Als gevormd multiplex in een schaal te persen |
Als lat met stoom tot een boog te buigen, maar niet tot een schaal te persen |
|
Schuren en herstellen |
Weinig hout om weg te schuren |
Te schuren en opnieuw af te werken |
|
Tekening |
Gestuurd door snijwijze en voegwijze, soms gespiegeld |
Elke plank anders |
Massief of fineer herkennen aan de rand en de nerf
De rand van een blad of deur geeft het snelst uitsluitsel, vooral de kopse kant: het korte uiteinde, waar je bij massief hout de jaarringen ziet. Bij fineer op een plaat zie je aan de rand de drager of een strook die over de drager is geplakt. Let verder op deze punten:
- Een gespiegelde nerf: twee panelen of twee helften die elkaars spiegelbeeld zijn, wijzen op geboekt fineer.
- De onderkant of achterkant: een andere houtsoort of een egale plaat daar betekent dat de mooie kant een toplaag is.
- De omschrijving: noemt een verkoper eiken fineer, MDF of multiplex, dan is het geen massief eiken.
- Een print: plakfolie met houtprint lijkt op hout, maar is het niet. Fineer is wel echt hout.
Mixmatch maakt het lastiger, omdat die voegwijze juist op massief moet lijken. Twijfel je bij een tweedehands designmeubel, kijk dan eerst naar de rand en de onderkant.
Fineer onderhouden en repareren
De afwerking bepaalt het onderhoud, niet het fineer zelf. Herman Miller levert de Lounge Chair in noten en santos palissander ook met een geoliede afwerking, die je volgens de fabrikant af en toe met de hand bijoliet, terwijl je de gelakte schaal alleen afstoft. Wat geldt voor het onderhoud van houten meubels, geldt dus grotendeels ook voor fineer. Bij schuren ligt het anders. Een toplaag van soms maar 0,6 millimeter laat weinig ruimte om te schuren. Een kras in eiken fineer werk je daarom liever plaatselijk bij dan dat je het hele blad afschuurt.
Wanneer fineer de logische keuze is en wanneer massief
Fineer ligt voor de hand bij een stoel met een schaal die in meer richtingen gebogen is. Het past ook bij kastdeuren en panelen die in een verwarmd huis vlak moeten blijven. Wil je op een kast een doorlopende of gespiegelde tekening zien, dan kom je ook bij fineer uit. Bij designklassiekers als de Lounge Chair is het geen besparing maar de constructie zelf.
Massief hout ligt meer voor de hand bij een eettafel die je jaren intensief gebruikt en ooit wilt laten schuren. Ook bij een meubel waarvan de rand in het zicht blijft, kies je eerder massief. Beide zijn echt hout, dus de vraag is wat het meubel de komende jaren moet doorstaan.
