Een Eames-stoel is niet één model, maar een reeks stoelen die het Amerikaanse ontwerpersechtpaar Charles en Ray Eames vanaf de jaren veertig ontwierp, met de multiplex stoel, de kuipstoel en de Lounge Chair als bekendste. Authentiek is een exemplaar alleen als Herman Miller of Vitra het heeft gemaakt. In Europa is dat Vitra. Omdat er maar twee fabrikanten zijn, laten deze design klassiekers zich goed controleren.
De eerste Eames-stoel komt voort uit oorlogswerk. Begin jaren veertig experimenteerden Charles en Ray Eames met het vormen van multiplex. Dat leverde hun een opdracht op van de Amerikaanse marine voor spalken, brancards en rompdelen van zweefvliegtuigen (bron: Herman Miller). Na de oorlog gebruikten ze dezelfde techniek voor betaalbare stoelen die in serie te maken waren.
Van multiplex spalk naar de eerste stoel
Het onderzoek is ouder dan de oorlog. In 1939 onderzocht Charles Eames aan de Cranbrook Academy samen met Eero Saarinen al hoe je multiplex in een vorm perst (bron: Herman Miller). Na de oorlog wilden Charles en Ray met die kennis een stoel uit één schaal maken, met gevormde vlakken in plaats van dikke bekleding.
Dat lukte in hout niet. Op de plek waar zitting en rug in elkaar overgaan, hield het multiplex de belasting niet uit. Ze lieten de schaal daarom los en maakten een stoel met een aparte zitting en een aparte rug van gevormd multiplex. Er was minder hout nodig, waardoor de stoel lichter werd en slanker oogde. Herman Miller vermeldt dat het tijdschrift Time dit ontwerp later tot ontwerp van de eeuw uitriep.
In 1950 volgt de kuip van glasvezel
De stoel uit één schaal kwam er alsnog, in een ander materiaal. Na proeven met multiplex en geperst metaal stapten Charles en Ray over op glasvezel. In 1950 verscheen de Molded Fiberglass Chair. Ook met gebogen draad experimenteerden ze: de Wire Chair hoort bij dezelfde familie. Hun uitgangspunt was volgens Herman Miller “the best for the most for the least”: het beste, voor zo veel mogelijk mensen, voor zo weinig mogelijk geld.
Het materiaal van de kuip is daarna meer dan eens veranderd. De productie van glasvezel bleek slecht voor het milieu, dus schakelde de fabrikant over op een veiliger soort kunststof. Inmiddels bestaat er een veilige samenstelling van glasvezel en voert Herman Miller de kuip in drie materialen: glasvezel, hout en kunststof, dat laatste van gerecycled plastic. In een minimalistisch interieur, waar je met weinig meubels werkt, valt juist zo’n eenvoudige schaal op.
De Lounge Chair uit 1956 en de Aluminum Group uit 1958
De Lounge Chair met voetenbank beleefde zijn debuut in 1956 op de Amerikaanse televisie, in het NBC-programma Home (bron: Herman Miller). Charles Eames wilde een moderne versie van de Engelse clubfauteuil maken, met de warme, uitnodigende aanblik van een veelgebruikte honkbalhandschoen. De stoel staat in de vaste collectie van het MoMA in New York en van het Art Institute of Chicago.
Het leer hoort bij dat beeld. Elke huid heeft eigen onregelmatigheden en veroudert op zijn eigen manier, schrijft de fabrikant. Hoe iemand zijn leren meubels onderhoudt, zie je bij een ouder exemplaar dus direct terug.
Twee jaar later nam Herman Miller een heel andere stoel in productie. Eero Saarinen en Alexander Girard werkten aan het huis van industrieel J. Irwin Miller in Columbus, Indiana en vroegen het echtpaar Eames om een stoel van hoge kwaliteit voor buiten. Het antwoord was een frame van gegoten aluminium dat een strak gespannen kunststof weefsel draagt, een breuk met het idee van de stoel als vaste schaal. Die stoelen vormen sinds 1958 de Aluminum Group (bron: Herman Miller).
Vier modellen van Charles en Ray Eames op een rij
De vier modellen van hierboven staan in de tabel bij elkaar. De namen en jaartallen zijn die van Herman Miller. Vitra gebruikt in Europa voor een deel van dezelfde ontwerpen eigen modelnamen, dus leg bij een Europese stoel de naam naast het aanbod van Vitra.
|
Model |
Sinds |
Waaraan je het herkent |
|---|---|---|
|
Molded Plywood Chair |
eind jaren veertig |
losse zitting en rug van gevormd multiplex |
|
Molded Fiberglass Chair |
1950 |
kuip uit één schaal, later ook in kunststof en hout |
|
Lounge Chair and Ottoman |
1956 |
multiplex schalen met leren kussens en een voetenbank |
|
Aluminum Group |
1958 |
frame van gegoten aluminium met gespannen zitting en rug |
De kuipstoel bestaat bovendien met verschillende onderstellen, waaronder houten poten, een draadframe en een schommelvoet. Aan deze reeks zie je goed wat design meubels van gewone meubels onderscheidt: achter elk model staan een herkenbare ontwerper en een fabrikant die het ontwerp bewaakt.
Vitra en Herman Miller zijn de enige erkende fabrikanten
Het Eames Office, dat het werk van Charles en Ray Eames beheert, erkent twee fabrikanten. Herman Miller, partner sinds 1946, maakt de meubels voor alle markten behalve Europa en het Midden-Oosten. Vitra maakt ze voor Europa en het Midden-Oosten (bron: Eames Office).
Die verdeling is historisch gegroeid. Vitra kreeg in 1956 de licentie voor het Europese vasteland. Later richtten de twee bedrijven samen Herman Miller AG op en werkten ze ruim twintig jaar samen. Toen die samenwerking in 1984 eindigde, gingen de rechten voor Europa en het Midden-Oosten naar Vitra (bron: Herman Miller).
Een stoel van een andere fabrikant is volgens het Eames Office geen authentieke Eames, hoe sterk de vorm ook lijkt. Het bureau waarschuwt uitdrukkelijk voor imitaties.
Verkopers van zulke stoelen gebruiken vaak omschrijvingen als “in Eames-stijl”, “geïnspireerd op Eames” of “replica”. Staat een van die woorden in de advertentie, dan gaat het niet om een stoel van Vitra of Herman Miller.
Controlelijst voor wie een Eames stoel wil beoordelen
Sta je voor een exemplaar, nieuw of tweedehands, loop dan deze punten langs:
- Zoek het label. Volgens het Eames Office is alleen een stoel van Vitra of Herman Miller authentiek, dus op het label hoort een van die twee namen te staan.
- Leg de herkomst naast het gebied. Een nieuwe stoel die in Europa is verkocht, hoort van Vitra te zijn.
- Lees de omschrijving van de verkoper. Woorden als “stijl”, “geïnspireerd” en “replica” zeggen dat het geen origineel is.
- Bekijk bij een nieuwe Lounge Chair de opbouw. Herman Miller beschrijft voor de huidige productie schalen van zeven lagen fineer en kussens die per stuk gestoffeerd en te vervangen zijn. De rugbeugels en de voet zijn van gegoten aluminium en de stoelvoet draait. Oudere exemplaren en de uitvoering van Vitra kunnen anders zijn opgebouwd (bron: Herman Miller).
- Vraag vooraf om een foto van het label en van de onderkant, zodat je niet voor niets op pad gaat.
Ontbreekt het label en heeft de verkoper geen aankoopbewijs, dan kun je de echtheid zelf niet vaststellen, hoe goed de stoel er ook uitziet.